Hizmet
Sunucu Kurulumu ve Altyapı: Plesk, Linux, DevOps ve Cloudflare
Sunucu kurulumu, uygulamanızın çalışacağı makinenin işletim sistemi, web sunucusu, veritabanı, SSL ve güvenlik ayarlarıyla hazırlanmasıdır. Plesk ya da panelsiz Linux'ta kurulum, deploy, yedekleme ve Cloudflare ayarlarını yapıyoruz.
Sunucu kurulumu, bir web uygulamasının çalışacağı ortamın hazırlanmasıdır: işletim sistemi, web sunucusu, PHP ve veritabanı, SSL sertifikası, güvenlik duvarı, yedekleme ve kodun yayına alınma yöntemi. Bu kararlar ilk gün verilir ve sonradan değiştirmek, baştan doğru kurmaktan daha pahalıdır. Yedeği alınmayan bir veritabanı ya da elle dosya kopyalanarak yapılan bir yayın, sorun çıkana kadar fark edilmez.
Laravel ile geliştirdiğimiz web uygulamalarını, panelleri ve Shopify uygulamalarımızı Plesk ve Linux sunucularda kendimiz işletiyoruz. Bu sayfada sunucu kurulumunu, DevOps ve sürekli dağıtımı, güvenlik ve yedeklemeyi ve Cloudflare kurulumunu anlatıyoruz. Yayındaki bir sitenin düzenli bakımı ve sunucu yönetimi paketleri bakım ve destek sayfasında; bu sayfa kurulum ve altyapı tarafına odaklanıyor.
Plesk ve Linux sunucu kurulumu
Kurulumdan önce uygulamanın ne istediğini çıkarırız: hangi PHP sürümü ve veritabanı, kuyruk ve zamanlanmış görev var mı, yüklenen dosyalar ne kadar yer kaplayacak, trafik hangi saatlerde yoğunlaşıyor. Sunucunun boyutu ve yapısı bu cevaplara göre seçilir.
Sunucu kurulumunda yapılanlar
- İşletim sistemi kurulumu ve güvenlik güncellemeleri
- Nginx ya da Apache ile PHP-FPM yapılandırması
- MySQL, MariaDB ya da PostgreSQL veritabanı
- Redis gibi önbellek ve kuyruk sunucusu
- SSL sertifikası ve otomatik yenileme
- Güvenlik duvarı ve SSH anahtarıyla erişim
- E-posta gönderimi için SPF, DKIM ve DMARC kayıtları
- Çalışma süresi, disk ve hata kaydı izleme
Plesk kurulumu mu, panelsiz Linux mu?
| Kriter | Plesk ile | Panelsiz Linux |
|---|---|---|
| Yönetim | Alan adı, SSL, PHP sürümü ve zamanlanmış görevler panelden | Komut satırı ve yapılandırma dosyaları |
| Birden fazla site | Her site ayrı abonelik ve kullanıcıyla ayrılır | Elle ya da betikle ayrılır |
| Lisans | Plesk lisansı ücretlidir | Lisans ücreti yok |
| Esneklik | Panelin desteklediği yapılandırmalarla sınırlı | Her ayar ihtiyaca göre yapılır |
| Uygun olduğu durum | Birden fazla site, sınırlı teknik ekip | Tek uygulama, geliştirici ekibi |
Plesk'te Laravel uygulamalarını panelin Laravel Toolkit eklentisiyle kurar, yayın ve zamanlanmış görevleri buradan yönetiriz. Panelsiz sunucularda aynı işleri yapılandırma dosyaları ve deploy betikleriyle yaparız. İki durumda da her site kendi sistem kullanıcısıyla çalışır; bir sitedeki açık, sunucudaki diğer sitelere ulaşmamalıdır.
Kurulumdan sonraki Linux sunucu yönetimi (güncellemeler, SSL yenilemeleri, disk ve bellek takibi, PHP sürüm yükseltmeleri) bakım işidir; belgeleriyle ekibinize devredebilir ya da bakım anlaşmasıyla üstlenebiliriz. Temel ayarları Linux sunucularda performans ve güvenlik ayarları yazımızda anlattık.
DevOps ve sürekli dağıtım
DevOps danışmanlığında amacımız kodun yayına çıkışını tekrarlanabilir ve izlenebilir yapmaktır. Sunucuya FTP ile dosya kopyalamak ya da canlı sunucuda kodu doğrudan düzenlemek, kimin neyi ne zaman değiştirdiğini kaybettirir.
Deploy betikleri
Kurduğumuz deploy akışı Git deposundan başlar ve her yayında aynı adımları aynı sırayla çalıştırır:
- Kodun depodan çekilmesi
- Composer bağımlılıklarının geliştirme paketleri olmadan kurulması
- Ön yüz dosyalarının derlenmesi
- Veritabanı değişikliklerinin (migration) uygulanması
- Yapılandırma, rota ve görünüm önbelleklerinin yenilenmesi
- Kuyruk işçilerinin yeniden başlatılması
Her adım kayda geçer; bir adım hata verirse yayın orada durur ve sorun kayıttan görülür. Değişiklikleri canlıdan önce denemek için ayrı bir test ortamı kurmanızı öneririz.
Kuyruk işçileri ve zamanlayıcı
Laravel uygulamalarında e-posta, entegrasyon ve rapor gibi uzun işler kuyrukta, arka planda çalışır. Kuyruk işçisinin sunucu yeniden başladığında kendiliğinden ayağa kalkması, durduğunda fark edilmesi ve her yayından sonra yeni kodu okuması gerekir. Zamanlanmış görevler de dakikada bir çalışan tek bir zamanlayıcı kaydıyla yönetilir. Shopify ile Nebim V3 arasındaki sipariş ve stok aktarımı ya da günde birkaç kez çalışan XML senkronları gibi canlıdaki entegrasyonlarımız bu yapıyla çalışıyor; hata olduğunda işler yeniden denenir.
Mevcut yapınız için DevOps danışmanlık
Kendi geliştirici ekibiniz varsa yapıyı baştan kurmadan da inceleyebiliriz: Yayın nasıl yapılıyor, geri dönüş planı var mı, gizli anahtarlar nerede duruyor, kuyruk işçileri izleniyor mu, yedekten geri yükleme hiç denendi mi? Çıktısı, öncelik sırasıyla yazılmış bir iyileştirme listesidir.
Güvenlik ve yedekleme
Güvenlik sıkılaştırma
- SSH'de parola yerine anahtarla giriş, root ile doğrudan girişin kapatılması
- Yalnızca gereken portların açık olduğu güvenlik duvarı
- Tekrarlanan başarısız giriş denemelerinin engellenmesi
- Yönetim panelleri için IP kısıtlaması ya da ek doğrulama
- Gizli anahtarların kod deposunda değil, sunucudaki ortam dosyasında tutulması
Sızma testi (penetrasyon testi) hizmeti vermiyoruz. Bu tür bir teste ihtiyacınız varsa bu alanda uzman, bağımsız bir firmadan yaptırmanızı öneriyoruz; raporda çıkan bulguları kodda ve sunucuda kapatmayı üstlenebiliriz. Trafik sınırlama ve güvenlik duvarı kavramlarını rate limiting ve firewall mantığı yazımızda anlattık.
Yedekleme çözümleri
İyi bir yedek düzeni üç soruya cevap verir: Ne yedekleniyor, nerede saklanıyor, geri yüklenebiliyor mu?
Yedeğin kapsamında veritabanı, kullanıcıların yüklediği dosyalar ve ortam yapılandırması bulunur. Kod zaten Git deposunda durur. En az bir kopya sunucudan ve tercihen sunucu sağlayıcısından ayrı bir yerde, örneğin S3 uyumlu bir depolama alanında tutulur.
Verinin değişme hızına göre günlük ya da haftalık yedek alınır, eski yedekler belirli bir süre sonra silinir. Kişisel veri içeren yedekler şifreli saklanır. Geri yüklemeyi test etmek için yedek zaman zaman ayrı bir ortama açılarak denenir. Hiç denenmemiş bir yedek, sorun anında açılmayabilir.
Yedek sıklığını işin kaldırabileceği veri kaybı belirler: Son bir günün siparişlerini kaybetmek kabul edilemiyorsa günlük yedek yetmez.
Cloudflare ve bulut kurulumu
Cloudflare kurulumu, alan adınızın DNS yönetimini Cloudflare'e taşıyıp trafiği onun üzerinden geçirmektir. Doğru kurulduğunda statik dosyalar önbellekten sunulur, sunucunun IP adresi gizlenir ve kötü niyetli trafik sunucuya ulaşmadan durdurulur. Yanlış kurulduğunda e-postalar durabilir ya da site yönlendirme döngüsüne girebilir. Kavrama yabancıysanız CDN nedir yazımız iyi bir başlangıç. Kurulumda dikkat ettiğimiz noktalar:
- DNS taşınırken ad sunucuları değişmeden önce tüm kayıtlar listelenir. MX, SPF, DKIM ve doğrulama kayıtları eksiksiz taşınır, e-posta kayıtlarında Cloudflare vekili (proxy) kapalı kalır.
- Sunucuya geçerli bir sertifika ya da Cloudflare kaynak sertifikası kurulur ve SSL modu olarak Full (strict) seçilir. Sunucu zaten HTTPS'e yönlendiriyorsa Flexible mod döngüye yol açar.
- www ile başlayan ve başlamayan adreslerden biri seçilir, diğeri tek adımlı 301 ile yönlendirilir.
- Önbellek kurallarıyla görseller, CSS ve JavaScript uzun süre önbellekte tutulur. Yönetim paneli, sepet, ödeme, oturum açmış kullanıcı sayfaları ve API yolları önbellekten hariç tutulur.
- Uygulama Cloudflare'in arkasında olduğunu bilmelidir. Bilmezse kayıtlarda ve istek sınırlamada bütün ziyaretçiler gerçek IP'leri yerine Cloudflare adresleriyle görünür. Laravel'deki güvenilir vekil (trusted proxy) ayarı bu iş içindir.
Sunucu sağlayıcısını seçerken bölge, kaynakların büyütülebilmesi, anlık görüntü (snapshot) imkânı ve maliyet birlikte değerlendirilir. Kişisel veri işleyen uygulamalarda sunucunun yurt dışında olması KVKK'nın yurt dışına aktarım kurallarını gündeme getirir; bu kararı hukuk danışmanınızla birlikte vermenizi öneririz.
Altyapınızı birlikte planlayalım
Uygulamanızı, bugün nerede çalıştığını ve sizi en çok neyin zorladığını yazın. Yeni bir sunucu kurulumu mu, mevcut yapının düzeltilmesi mi gerektiğini birlikte netleştirelim.
Kurulum ve taşıma süreci
- Keşif ve envanter. Uygulamanın gereksinimleri, mevcut sunucu, alan adı, DNS kayıtları ve erişimler listelenir.
- Mimari öneri. Sunucu boyutu, panelli ya da panelsiz yapı, yedek ve deploy yöntemi yazılı olarak önerilir.
- Kurulum. Sunucu kurulur, güvenlik ayarları yapılır, deploy akışı ve yedekler çalışır hale getirilir.
- Taşıma provası. Uygulama ve veri yeni sunucuya kopyalanır, test adresi üzerinden kontrol edilir.
- Geçiş. DNS kayıtlarının süresi (TTL) önceden düşürülür, son veri senkronundan sonra trafik yeni sunucuya yönlendirilir.
- Devir ve izleme. Erişimler, yapılandırma ve geri dönüş adımları belgelenir; ilk günlerde hata kayıtları ve kaynak kullanımı yakından izlenir.
Altyapı maliyetini belirleyen kalemler
- Sunucu sayısı, boyutu ve sağlayıcının aylık ücreti
- Plesk gibi panel lisansları
- Uygulama sayısı ve her birinin gereksinimleri
- Mevcut sunucudan veri ve e-posta taşıma ihtiyacı
- Deploy akışı, test ortamı ve izleme kapsamı
- Yedek saklama süresi ve depolama alanı
- Kurulumdan sonra sunucu yönetiminin kimde olacağı
Altyapı tarafındaki deneyimimiz
- Laravel ile geliştirdiğimiz web uygulamaları, paneller ve Shopify uygulamaları Plesk ve Linux sunucularda, kurduğumuz deploy ve kuyruk yapısıyla çalışıyor
- Shopify ile Nebim V3 entegrasyonu, XML senkronları, Paraşüt e-fatura ve Yurtiçi Kargo gönderimleri kuyruk ve zamanlayıcıyla, hata olunca yeniden deneyerek çalışıyor
- Shopify App Store'da yayında 17 uygulama (geliştirici sayfamız)
Laravel ile geliştirdiğimiz projelerde sunucu kurulumunu geliştirmenin parçası olarak planlıyoruz; ayrıntılar Laravel ile yazılım geliştirme ve özel yazılım geliştirme sayfalarında. Yavaşlığın kaynağı sunucu değil sayfanın kendisiyse web sitesi hız optimizasyonu sayfamıza bakın.
SSS