Yazılım firması seçerken toplam fiyata bakmadan önce dört şeyi kontrol edin: kapsamın ne kadar net yazıldığını, kaynak kodu ve verinin kime ait olacağını, yayından sonra bakımın nasıl yürüyeceğini ve firmanın benzer bir işi canlıda çalıştırıp çalıştırmadığını. Teklifleri aynı soru listesiyle karşılaştırdığınızda, birbirine yakın görünen rakamların çoğu zaman çok farklı işleri kapsadığını görürsünüz.
Bu rehber, İstanbul'da, Ankara'da ya da yurt dışında hangi yazılım firmasıyla görüşürseniz görüşün kullanabileceğiniz tarafsız bir kontrol listesidir. Teklif belgesini satır satır okumak için yazılım teklifi nasıl okunur yazımıza, serbest çalışan geliştirici, ajans ve yazılım evi arasındaki farklar için freelance mi, ajans mı, yazılım evi mi yazımıza göz atabilirsiniz.
1. Teklif istemeden önce kendi brifinizi hazırlayın
Karşılaştırılabilir teklif almanın tek yolu, tüm firmalara aynı bilgiyi vermektir. Birkaç sayfalık bir brif yeterlidir:
- Yazılımın amacını yazın: hangi sorunu çözecek, başarıyı neyle ölçeceksiniz?
- Kimlerin, hangi rollerle ve hangi cihazlardan kullanacağı belli olsun.
- En önemli beş ile on iş akışı, ana senaryolar olarak adım adım anlatılsın.
- Muhasebe, ERP, e-ticaret, CRM gibi mevcut sistemlerden hangileriyle veri alışverişi gerekeceğini belirtin.
- Olmazsa olmazları sonraya kalabileceklerden ayırın. İlk sürümde mutlaka olması gerekenler ayrı listelensin.
- Takviminizi ve bütçe aralığınızı ekleyin. Bütçenizi paylaşmak, firmaların ilk fazı gerçekçi kurgulamasını sağlar.
- Proje boyunca sorulara cevap verecek ve onay verecek karar vericinin kim olduğu yazılsın.
Brifte ticari sır niteliğinde bilgi paylaşmanız gerekiyorsa, teklif aşamasında firmalarla bir gizlilik sözleşmesi imzalayabilirsiniz. Brifin projedeki rolünü brief ve scope'un proje başarısındaki rolü yazımızda ayrıntılı anlattık.
2. Kısa listeyi oluşturun
Teklif isteyeceğiniz üç ile beş firmayı belirlerken şunlara bakın:
- Ekran görüntüsü yerine canlıda çalışan işleri, yani yayındaki bir siteyi, uygulama mağazasındaki bir uygulamayı ya da çalışan bir paneli görmek isteyin.
- Sizinkine benzer büyüklükte, benzer alanda ve benzer entegrasyonlar içeren bir iş yapmışlar mı?
- Kullanılan teknoloji yaygın mı, ileride başka bir ekip kodu devralabilir mi?
- İşi kim yazacak? İş firma içinde mi yapılacak, yoksa dışarıya mı verilecek?
- Proje boyunca muhatabınızın kim olacağını ve ne sıklıkla toplantı yapılacağını sorun.
Firmanın bulunduğu şehir tek başına belirleyici değildir. İstanbul'da bir yazılım firması arıyorsanız yakınlığı bir avantaj olarak görebilirsiniz, ama keşif toplantıları dışında işin büyük kısmı çevrimiçi toplantılar ve ortak araçlarla yürür. Yüz yüze görüşme sizin için önemliyse bunu kısa listede ayrı bir ölçüt olarak tutun.
İlk görüşmede sorulacak sorular
- Bu projeyi kim yönetecek, kodu kim yazacak?
- Benzer bir işinizi canlıda gösterebilir misiniz?
- Gereksinimler proje ortasında değişirse süreç nasıl işliyor?
- İlerlemeyi ne sıklıkla ve hangi ortamda göreceğiz?
- Yayından sonra bir hata çıkarsa ilk kim müdahale ediyor?
- Proje boyunca bizim tarafımızdan neye ihtiyaç duyacaksınız?
Size hiç soru sormayan, yalnızca kendini anlatan bir firma ihtiyacınızı henüz anlamamış olabilir. İyi bir ilk görüşmenin sonunda iki taraf da kapsamın hangi kısımlarının belirsiz olduğunu bilir.
3. Teklifleri aynı tabloda karşılaştırın
Gelen teklifleri yan yana koyduğunuzda aşağıdaki satırları her firma için doldurun. Boş kalan satır, sorulması gereken sorudur.
| Kriter | Neye bakmalı | Uyarı işareti |
|---|---|---|
| Kapsam | Modül ya da özellik bazında liste, her biri için kabul kriteri | "Tüm ihtiyaçlarınız karşılanacaktır" gibi genel ifadeler |
| Takvim | Fazlar ve ilk sürümün kullanıcıya açılış tarihi | Ara teslimi olmayan tek bir bitiş tarihi |
| Fiyat yapısı | Sabit fiyat mı, harcanan zamana göre mi; ödemelerin teslimlere bağlanması | Ödemenin büyük kısmının iş başlamadan istenmesi |
| Revizyon | Kaç tur revizyonun dahil olduğu, kapsam dışı taleplerin nasıl fiyatlandığı | Tanımsız "makul revizyon" ifadesi |
| Kaynak kodu ve veri | Kime ait olduğu, ne zaman ve nasıl teslim edileceği | Konunun teklifte hiç geçmemesi |
| Barındırma ve hesaplar | Sunucu, alan adı ve mağaza hesaplarının kimin adına açılacağı | Tüm hesapların firmanın adına açılması |
| Test ve kabul | Test ortamı ve kabul testinin nasıl yapılacağı | Testin yalnızca firma tarafında yapılması |
| Bakım | Garanti süresi, aylık bakımın kapsamı, yanıt süresi | Yayından sonrasının hiç anılmaması |
| Üçüncü taraf maliyetleri | Lisans, sunucu, SMS, harita ya da ödeme servisi ücretleri | Bu kalemlerin teklifte görünmemesi |
Fiyat farkı çoğu zaman bu satırlardan birinden çıkar. Kapsam, efor ve takvim arasındaki ilişkiyi yazılım projelerinde maliyet hesaplama yazımızda, revizyonların nasıl yönetileceğini yazılım projesinde revizyon yazımızda anlattık.
Sabit fiyat mı, harcanan zamana göre mi?
İki temel fiyat modeli vardır. Sabit fiyatta kapsam baştan dondurulur, firma riski fiyata yansıtır ve her değişiklik ayrı bir talep olur; kapsamı net ve kısa projelerde uygundur. Harcanan zamana göre (zaman ve malzeme) modelde ise iş saat ya da gün üzerinden ücretlendirilir; kapsamın ilerledikçe netleşeceği projelerde esneklik sağlar ama bütçeyi izlemek için düzenli rapor gerektirir.
Pek çok proje ikisini birleştirir: İlk faz sabit fiyatla yapılır, sonraki geliştirmeler saat paketiyle sürer. Hangi model seçilirse seçilsin, ödemelerin somut teslimlere bağlanması iki taraf için de güvencedir. Fazlı geliştirmenin ve pilot modülün nasıl işlediğini özel yazılım geliştirme sayfamızda örnekledik.
4. Kaynak kodu, veri ve hesap sahipliğini netleştirin
Yazılım bir yatırımdır ve bu yatırımın sahibinin kim olduğu sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Sorulması gerekenler:
- Kaynak kodunun mülkiyeti mi devrediliyor, yoksa yalnızca kullanım hakkı mı veriliyor?
- Firmanın başka projelerde de kullandığı hazır modüller varsa bunlar nasıl lisanslanıyor?
- Kod proje boyunca erişebileceğiniz bir git deposunda mı tutulacak, yoksa yalnızca sonda mı teslim edilecek?
- Veritabanının yedeğini ve dışa aktarımını dilediğiniz an alabilecek misiniz?
- Sunucu, alan adı, App Store ve Google Play geliştirici hesapları kimin adına açılacak?
Kaynak koduyla birlikte kurulum adımlarının, sunucu yapılandırmasının ve varsa API dokümanının da teslim edilmesini isteyin. Dokümansız bir kod, hukuken size ait olsa bile başka bir ekibin devralması zor ve pahalı bir koddur.
Kullanım hakkı modeli tek başına kötü değildir; önemli olan bunun baştan bilinmesi ve firmayla yollarınız ayrıldığında ne olacağının yazılı olmasıdır. Bu maddelerin hukuki ifadesini imzadan önce avukatınıza kontrol ettirin.
5. Bakım ve destek modelini sorun
Yayına çıkan yazılım yaşamaya devam eder: Güvenlik güncellemeleri, sunucu yamaları, yedek kontrolleri ve kullanıcılardan gelen küçük talepler düzenli iş gerektirir. Teklif aşamasında garanti, bakım, geliştirme ve acil durum desteği arasındaki ayrımı netleştirin.
Garanti, yayından sonraki belirli bir süre içinde çıkan hataların ücretsiz düzeltilmesidir. Süresinin ve kapsamının yazılı olup olmadığına bakın. Bakım güncelleme, yedek, izleme ve güvenlik kontrollerini kapsar. Bunun aylık mı, talep bazında mı yürüyeceği belli olmalı. Yeni özellikler ise geliştirme kapsamına girer, saat paketiyle mi yoksa ayrı teklifle mi yapılacağını sorun. Sistem durduğunda kime, hangi kanaldan ve hangi saatlerde ulaşılacağını da öğrenin.
Bakım kapsamını, yazılımın kullandığı dil ve çatının sürüm takvimiyle birlikte konuşun; desteği biten eski bir sürümde kalan yazılım zamanla güvenlik riski taşır. Bakımın neden ihmal edilmemesi gerektiğini yazılım bakımı yazımızda anlattık.
6. Referansları gerçekten kontrol edin
Referans listesi kendi başına az şey söyler. Daha fazlasını öğrenmek için:
- Firmanın yaptığı canlı işi bir kullanıcı gibi kullanın; hızına, mobil görünümüne ve hata mesajlarına bakın.
- Referans verilen müşterilerden biriyle kısa bir görüşme isteyin. Takvime uyuldu mu, sorun çıktığında ne oldu, hâlâ birlikte çalışıyorlar mı?
- Uygulama mağazalarında yayındaki uygulamaların yorumlarını ve ne sıklıkla güncellendiğini inceleyin.
- Firmanın kendi geliştirip yayında tuttuğu ürünler varsa onları da inceleyin; güncellemenin ve desteğin nasıl yürüdüğü hakkında fikir verir.
- Görüşmelere yalnızca satış ekibinin değil, projeyi yürütecek teknik kişinin de katılmasını isteyin.
7. Sözleşmede olması gereken maddeler
- Kapsam belgesi ve kabul kriterleri (sözleşmenin eki olarak)
- Teslim takvimi, ara teslimler ve kabul süreci
- Ödeme planı ve ödemelerin teslimlere bağlanması
- Değişiklik talebi yönetimi: kapsam dışı işlerin nasıl fiyatlanacağı
- Fikri mülkiyet, kaynak kodu ve hesapların devri
- Gizlilik ve kişisel verilerin korunması (yazılım kişisel veri işleyecekse KVKK kapsamındaki roller)
- Garanti süresi ve bakım koşulları
- Fesih: proje yarıda kalırsa kodun, dokümanların ve yapılan işin nasıl teslim edileceği
Sözleşme metni projeye göre değişir; hukuki değerlendirme için avukatınıza danışın.
8. Büyük projelerde küçük bir ilk işle başlayın
Kapsamı geniş ya da belirsiz projelerde tüm işi tek sözleşmeyle vermek yerine önce kısa bir keşif ve analiz fazı yaptırmayı düşünün. Bu fazın çıktısı modül listesi, ana ekranların prototipi, entegrasyon notları ve fazlara bölünmüş bir tahmin olur. Böylece hem kapsamı netleştirmiş hem de firmayla çalışmayı küçük bir riskle denemiş olursunuz. Analiz belgesinin size ait olacağı ve başka bir firmayla devam etmeye karar verirseniz kullanılabileceği baştan yazılsın.
Uyarı işaretleri
- Kapsam netleşmeden kesin fiyat ve kesin tarih verilmesi.
- Bütün işin tek bir kişiye bağlı olması ve o kişinin yerini alabilecek kimsenin bulunmaması.
- Diğerlerinden belirgin biçimde düşük bir teklif: Çoğu zaman kapsamdan bir şeyler eksiktir.
- Size hiç soru sorulmadan teklif hazırlanması.
- Kod deposuna ve sunucuya erişim vermekten kaçınılması.
- Geçmiş projelerin yalnızca ekran görüntüsüyle gösterilmesi.
Brifiniz hazırsa
Bu listeyle hazırladığınız brifi bize de gönderebilirsiniz. Teklifimizi modül bazında ve kabul kriterleriyle birlikte hazırlarız.
Son kontrol listesi
- Tüm firmalara aynı brif gönderildi.
- Her teklif kapsam, takvim, fiyat yapısı, revizyon, kaynak kodu, bakım ve üçüncü taraf maliyetleri satırlarıyla aynı tabloya işlendi.
- Kaynak kodu, veritabanı ve hesapların sahipliği yazılı.
- En az bir referans müşteriyle konuşuldu ve canlı iş incelendi.
- Garanti, bakım ve acil durum iletişimi netleşti.
- Projeyi yürütecek teknik kişiyle tanışıldı.
- Sözleşme imzadan önce avukat tarafından kontrol edildi.